Column: Wat is een professie? Over sociaal werkers, ambtenaren en zzp-ers

Steeds meer professionals in sociaal werk hebben te maken met insourcing, dat betekent dat zij ambtenaar worden. Volgens sommigen is dat een onwenselijke ontwikkeling omdat de professionele autonomie zou afnemen. Is die kritiek terecht?

Sinds de gemeenten als gevolg van de decentralisaties financieel verantwoordelijk zijn voor veel vormen van sociaal werk, is er de begrijpelijke wens zo veel mogelijk grip te houden op de kosten. Hoewel dat doel ook is te bereiken door instellingen te financieren met een vast budget, denken gemeenten door insourcen nog wat meer grip op de kosten te houden. De vraag is of de kern van de professie sociaal werk verandert als je ambtenaar wordt.

Dienstverband en professie
Als gemeenten verstandig zijn, maken zij steeds voldoende onderscheid tussen de aard van een dienstverband en de professie sociaal werk. Of je nu ambtenaar, zzp-er of werknemer van een instelling bent, je blijft altijd de professie van sociaal werker uitoefenen. De aard van het dienstverband zegt in beginsel niet veel over de inhoud van de professie.

Beroepsgeheim
We kennen al heel lang sociaal werkers als ambtenaar, denk aan de medewerkers van de Raad voor de Kinderbescherming of bedrijfsmaatschappelijk werkers bij een ministerie of de belastingdienst. Deze sociaal werkers kunnen zich aan dezelfde beroepscode verbinden als sociaal werkers die geen ambtenaar zijn en hebben ook het recht zich op die code te beroepen. Een sociaal werker met een dienstverband als ambtenaar hoeft ook niet met het beroepsgeheim in de problemen te komen: zo kan een raadsmedewerker die kennis heeft van een strafbaar feit gelegitimeerd besluiten dat niet te melden, als dat niet in het belang is van het kind.

Kenmerken van een sterke professie
Hoe sterker de professie, hoe minder de aard van het dienstverband er invloed op heeft. Een sterke professie kenmerkt zich door:

  • een hoge mate van autonomie in de beroepsuitoefening;
  • een uniforme 'body of knowledge en skills', de basis voor de beroepsopleiding;
  • een beroepsvereniging die toeziet op de professionele status van haar leden;
  • registratie en/of certificering.

Elkaars functioneren toetsen
Het is dus van belang dat sociaal werkers zelf zorg dragen voor een sterke professie. Het verschil tussen werknemer/ambtenaar zijn en een professie uitoefenen wordt ook duidelijk in de wijze waarop de kwaliteit van de beroepsuitoefening wordt getoetst. Als werknemer of ambtenaar toetst je leidinggevende doorgaans je functioneren. Bij sterke professies toetsen professionals elkaars functioneren op basis van een gemeenschappelijke beroepscode.

Beroepstrots en beroepszelfbewustzijn
Lid worden van een beroepsvereniging is dus ook bijdragen aan het versterken van het beroep sociaal werk. Het heeft te maken met beroepstrots en beroepszelfbewustzijn. Is het een idee dat al onze leden de komende maand één collega vragen om lid te worden van de BPSW? Je CAO vergoedt meestal het grootste deel van de contributie. Een sterke beroepsvereniging behoort tot de kern van een volwassen professie.

Jan Willem Bruins, algemeen directeur BPSW